Als je een uitleg al vaker met succes hebt gegeven, als je heel ervaren bent en goed thuis bent in de materie: kun je dan zeggen dat je uitleg ‘dus’  goed is?

Nou nee.

Een uitleg die goed is wordt niet (enkel) door jou gemaakt, maar die ontstaat…

Leren peddelen…

Jaren geleden probeerde ik een jongetje van 8 aan te leren hoe te peddelen met een boot. Dat deed ik al jaren als voorbereiding op het leren zeilen. Meestal liet ik kort even zien hoe het moest en vertelde ik wat ik deed. Vervolgens liet ik de groep kinderen zelf oefenen.

De meesten konden na 10 minuten peddelen en verveelden zich na 20. Kennelijk deed ik dat dus goed…

Totdat ik dat ene jongetje probeerde peddelen te leren.

Ik gaf uitleg terwijl ik liet zien hoe het moest. Daarna liet ik hem zelf oefenen. Maar hij hield de peddel maar met één hand vast en roerde daarmee vruchteloos in het water. En ik had hem dus wél verteld dat-ie twee handen moest gebruiken!

Ook hem door de bewegingen heen praten terwijl hij in de boot zat hielp niet.
Of mijn uitleg langzamer herhalen en met minder details.
Of hem de kunst van een ander kind laten afkijken.
Of even afwachten tot hij het zelf zou ontdekken.

Na veel meer dan 20 minuten en heel wat pogingen probeerde ik iets wat ik nog niet eerder had hoeven doen bij peddel-les. Ik ging bij het mannetje in de boot zitten en legde zijn handen op de mijne. Vervolgens ging ik peddelen en voelde hij de bewegingen die ik maakte. Dit deed ik maar heel eventjes en gaf hem daarna de peddel. En hij kon vrijwel meteen peddelen.

De uitleg die al heel vaak goed had gewerkt had op dit ene jongetje geen enkel effect. Een (voor mij) nieuwe uitleg zonder woorden bleek nodig te zijn. Door te blijven proberen ontstond er iets wat werkte.

Een geslaagde uitleg

Een uitleg is pas geslaagd wanneer hij begrepen wordt. En een geslaagde uitleg is op z’n minst het resultaat van:

  • een werkende verbinding tussen jou en degene die je iets wil uitleggen;
  • aansluiting vinden bij de al aanwezige kennis/vaardigheid van de ander;
  • de ander moet wat jij wil uitleggen ook willen snappen;
  • jouw actie (vertellen, laten zien, laten voelen, situatie creëren, etc.);
  • het ‘binnenkomen’ van je uitleg bij de ander;

Er zijn zeker nog meer dingen die ertoe doen. Als je je maar begint met realiseren dat je een goede uitleg maar deels in de hand hebt en niet een handeling is, maar een gevolg.